Trang chủ Dành cho cộng đồng Y học thường thức Cập nhật chẩn đoán và điều trị viêm mũi xoang cấp tính

Cập nhật chẩn đoán và điều trị viêm mũi xoang cấp tính

T6, 08/07/2022

1. Định nghĩa

Bệnh viêm mũi – xoang cấp tính là tình trạng viêm xảy ra trên niêm mạc vùng mũi – xoang hồi phục lại hoàn toàn sau 4 tuần, thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng: ngạt mũi, sung huyết mũi, chảy mũi, chảy dịch xuống họng, cảm giác nặng, căng trong mũi, nhức đầu,… do virus hoặc vi khuẩn gây ra, bệnh diễn biến dưới 4 tuần và có thể tự khỏi mà không cần điều trị.

2. Nguyên nhân

Căn nguyên hầu hết các trường hợp viêm mũi – xoang cấp tính là do nhiễm virus liên quan đến cảm lạnh thông thường. Phù nề niêm mạc dẫn đến tắc nghẽn phức hợp lỗ thông mũi xoang. Ngoài ra, nhiễm virus và vi khuẩn làm suy yếu lông chuyển gây rối loạn quá trình vận chuyển chất nhầy. Sự tắc nghẽn và quá trình vận chuyển chất nhầy chậm lại gây ứ đọng dịch tiết và giảm căng thẳng oxy trong xoang. Môi trường này là một môi trường nuôi cấy tuyệt vời cho virus và vi khuẩn.

  • – Các vi khuẩn phổ biến nhất trong viêm mũi xoang cấp tính là Streptococcus pneumoniae, Haemophilusenzae, Staphylococcus aureusMoraxella catarrhalis.
  • – Các loại virus: Rhinovirus là nguyên nhân gây bệnh trong 60-80% trường hợp, sau đó là Coronovirus 15-30%, Parainfluenza và Influenza virus hiếm gặp

3. Triệu chứng lâm sàng

  • – Bệnh thường khởi phát đột ngột, sau nhiễm lạnh
  • – Diễn biễn < 4 tuần

3.1. Toàn thân: sốt cao 38 – 39 độ C hoặc chỉ sốt nhẹ, mệt mỏi

3.2. Cơ năng

  • – Đau nhức vùng mặt là dấu hiệu chính, thường đau nhức về đem và sáng do bị ứ đọng dịch mủ xuất tiết, đau thành từng cơn nhức đầu. Đau nhiều nhất là vùng quanh mắt, đau thành cơn, đau theo nhịp đập, đau nhiều nhất lúc 8 đến 11 giờ.
  • – Hắt hơi, cảm giác nóng rát, nhức vùng mũi xoang.
  • – Ngạt mũi 2 bên, từng lúc hoặc liên tục gây giảm hoặc mất ngửi, ngạt nhiều bên đau, ngạt tăng về đêm
  • – Chảy dịch mũi nhày, trong, không có mùi với viêm mũi – xoang cấp tính sau cúm, dịch trong, nhầy hoặc mủ vàng đục, có thể có hôi. Đôi khi xì mũi mạnh có thể thấy tia máu trong viêm mũi xoang nhiễm khuẩn.
  • – Có thể kèm theo đau rát họng, ho, khàn tiếng

3.3. Thực thể

  • – Soi thấy:

+ Niêm mạc mũi nề đỏ, cuốn mũi dưới cương tụ, đáp ứng tốt với co mạch

+ Cuốn mũi giữa nề, sung huyết

+ Sàn mũi, ngách mũi dưới có dịch trong hoặc mủ, ngách mũi giữa có dịch trong, mủ đọng

+ Dịch, mủ đọng ở cửa mũi sau

  • – Trường hợp viêm xoang do răng số 5,6,7 hàm trên, thấy bị apxe quanh răng, răng đau nhức theo nhịp đập, lợi quanh răng đó bị viêm, mủ chảy ra từ xoang rất thối.
  • – Sờ: Điểm Grund – Wald ấn góc trên trong hốc mắt với xoang sàng và điểm Ewing ấn điểm đầu trên lông mày với xoang trán, điểm hố nanh với xoang hàm đau

4. Triệu chứng cận lâm sàng

4.1. Chụp X – quang kinh điển

          Trên X – quang kinh điển có thể thấy các hình ảnh sau:

  • – Hình ảnh mờ thuần nhất hay không thuần nhất 1 hay nhiều xoang.
  • – Hình ảnh mức nước mức khí trong xoang

4.2. Chụp CT – Scan mũi xoang và chụp cộng hưởng từ mũi, xoang (MRI)

Thường chỉ định chụp CT – Scan, MRI mũi, xoang trong trương hợp viêm mũi – xoang cấp có biến chứng mắt, nội sọ.

4.3. Các xét nghiệm khác

Trong những trường hợp viêm mũi-xoang không có biến chứng thì không cần thiết phải làm các xét nghiệm máu. Trong trường hợp viêm mũi – xoang nhiễm khuẩn thấy thay đổi trong công thức bạch cầu, tăng bạch cầu, neutrophin tăng. Ngoài ra CRP tăng biểu hiện cho nhiễm khuẩn.

5. Chẩn đoán

5.1. Viêm mũi xoang cấp tính sau cảm

  • – Thời gian bị bệnh ≤ 4 tuần.
  • – Có trên: 2 triệu chứng chính hoặc 1 triệu chứng chính 2 triệu chứng phụ.
  • – Nội soi hình ảnh phù nề niêm mạc, sung huyết, nhiều dịch nhầy trong ở sàn khe mũi.
  • – Tính chất bệnh:

+ Khởi phát đột ngột

+ Bệnh tự khỏi trong vòng 5 – 7 ngày

5.2. Viêm mũi xoang cấp tính nhiễm khuẩn

  • – Thời gian bị bệnh ≤ 4 tuần.
  • – Có trên: 2 triệu chứng chính hoặc 1 triệu chứng chính 2 triệu chứng phụ.
  • – Nội soi hình ảnh phù nề niêm mạc, sung huyết, dịch mủ trong ở sàn khe mũi.
  • – Tính chất bệnh:

+ Kéo dài > 7 ngày sau 1 đợt cảm cúm

+ Đau nhức đầu, đau nhức vùng xoang, khịt khạc ra dịch mủ.

6. Điều trị

6.1. Mục tiêu điều trị

  • – Giải quyết tình trạng nhiễm trùng
  • – Làm giảm tình trạng phù nề niêm mạc
  • – Tái lập hoạt động sinh lý (dẫn lưu và thông khí) các xoang
  • – Phá vỡ vòng xoang bệnh lý: tắc nghẽn, ứ đọng, phù nề niêm mạc, nhiễm trùng, tắc nghẽn hơn nữa

6.2. Các biện pháp điều trị

  • – Nghỉ ngơi tránh yếu tố kích thích
  • – Đảm bảo dẫn lưu tốt mũi – xoang, rỏ mũi bằng nước muối hoặc các thuốc se niêm mạc để đảm bảo thông thoáng.
  • – Rửa mũi, hút mũi để tránh ứ đọng tại chỗ
  • – Toàn thân: Kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn, hạ sốt, kháng viêm, chống dị ứng, sinh tố
  • – Khí dung, proezt, chọc rửa xoang hàm khi đã giảm viêm nhiễm (hết sốt, bạch cầu trong máu trở lại giới hạn bình thường)
  • – Trường hợp viêm xoang do răng phải điều trị răng và nhổ răng

7. Biến chứng của viêm mũi xoang cấp tính

Viêm mũi xoang cấp tính nếu không được điều trị đúng các có thể gây ra nhiều biến chứng vùng và biến chứng tại chỗ nguy hiểm như: viêm tổ chức hốc mắt, viêm thị thần kinh gây giảm hoặc mất thị lực, viêm não màng não, viêm tai giữa cấp tính, viêm họng thanh quản cấp…

Tài liệu tham khảo

  1. 1. Bệnh học Tai Mũi Họng, Học viện Quân y (2007), Phần 3: Mũi – xoang, NXB QĐND, tr 97 – 155.
  2. 2. Bênh học Tai Mũi Họng, Học viện Quân y (2016), Phần II: Mũi xoang, NXB QĐND, tr 87 – 195.
  3. 3. Nguyễn Thanh Vũ (2017), Viêm mũi xoang cấp và mạn, Bộ môn Tai Mũi Họng, Khoa y, Đại học quốc gia tp Hồ Chí Minh.
  4. 4. Richard M. Rosenfeld, et al. (2015), Clinical Practice Guideline (Update): Adult Sinusitis, Otolaryngology– Head and Neck Surgery 2015, Vol. 152(2S) S1 –S39.
  5. 5. Ann M. Aring, and Miriam M. Chan (2011), Acute Rhinosinusitis in Adults, the American Family Physician.
  6. 6. Fokkens W.J, et al. (2020), Acute rhinosinusitis including common cold and recurrent ARS in adults and children, EPOS, pp 9-11.

 

 ThS. BS. Đỗ Lan Hương

Bộ môn – Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Quân y 103


Dịch vụ thiết kế website wordpress